کلینیک روانشناسی ثامن

طرحواره معیارهای سرسختانه

آیا همیشه در حال تلاش هستی؛ اما آرامش و آسایش نداری؟
آیا همه‌ چیز در زندگی داری؛ اما از آنها لذت نمی‌بری؟
آیا فکر می‌ کنی که هر کاری را باید طبق قوانین خاص خودت و در حد عالی و بی‌ نقص انجام بدهی؟
آیا خیلی زیاد اهل رقابت با دیگران و چشم و هم‌ چشمی هستی و لحظه‌ای آرام نمی‌گیری؟
آیا همیشه پس از انجام کارها این جمله آزارت می‌دهد: « خوب انجام شد؛ اما می‌ توانست بهتر باشد »؟
آیا شریک عاطفی‌ات دقیقاً مثل خودت فردی دقیق، جزئی‌ نگر، کنترلگر و وسواسی است؟
آیا شریک عاطفی شما، عشق و محبت خودش به شما را مشروط به موفقیت شما می‌کند؟
آیا شریک عاطفی شما، معیارهای سختگیرانه و بلند پروازانۀ شما را پذیرفته است؟

 


تحت ‌فشار بودن، هیجانی است که این افراد تجربه می‌ کنند و تمامی هم ندارد. چون می‌ خواهند بی نقص باشند، درنتیجه تلاش زیادی می‌ کنند. اساس و زیربنای همۀ کارهایی که این افراد انجام می‌ دهند، اضطراب شدیدی است که بر اثر شکست در کارها احساس می‌کنند. شکست از نظر این افراد یعنی به‌جای صد درصد معیارها، رسیدن به 95 درصد آنها.

یکی دیگر از احساسات شایع این افراد، عیب‌ جویی افراطی از خود و دیگران است. آنها احساس می‌ کنند که زمان به‌سرعت می‌گذرد و کارهایشان بسیار زیاد است؛ اما وقت کافی برای انجام آن ندارند و این شرایط باعث افسردگی ‌شان می‌ شود. معیارهای سختگیرانه فقط برای افراد گرفتار در این تله مشکل‌ ساز نیست، بلکه برای کسانی که با این افراد زندگی می‌ کنند هم پیامد هایی به دنبال دارد.
یکی دیگر از احساساتشان تحریک‌ پذیری است. وقتی نمی‌ توانند کارشان را خوب و با سرعت انجام دهند، عصبانی می‌ شوند. همچنین، دنبال رقابت هستند. اغلب این افراد در گروه تیپ A طبقه‌ بندی می‌ شوند. به علت داشتن این طرح‌ واره زیر فشار کمبود وقت هستند و اغلب متخاصم و رقابت ‌جو نشان داده می‌ شوند.

 

سانی که در این تله گرفتارند، اعتیاد شدیدی به کار دارند و برای رسیدن به معیارهای خود در حوزه‌ای خاص، بی‌ وقفه کار می‌کنند. این حوزه‌ها ممکن است تحصیل، کار در خانه، عملکرد ورزشی، سلامتی، اخلاق، فعالیت‌های هنری و پیروی از قوانین باشد. این افراد چون دنبال بی‌ نقص‌گرایی هستند، به جزئیات بیش از حد معمول توجه می‌کنند و نتیجۀ عمل خود را کمتر از حد طبیعی برآورد می‌ کنند. حتی در حوزه‌های زندگی مثل مسائل مذهبی و فرهنگی قواعد انعطاف‌ ناپذیری دارند. اغلب تفکر « همه یا هیچ » دارند و اعتقادشان بر این است که یا دقیقاً به همۀ معیارهایشان می‌رسند یا کاملاً شکست می‌ خورند.
آنها کمتر از موفقیتشان لذت می‌برند، چون به‌ شدت کار و برنامه‌ریزی می‌ کنند. دیدگاهشان این است که بلند پروازانه حرکت نمی‌ کنند و معیارهای خود را طبیعی می‌ دانند. کاری را که باید انجام دهند، کاری است که از آنها انتظار می‌رود. سه تلۀ استاندارد سختگیرانۀ رایج عبارت‌اند از:

دائمی ( وسواسی )، موفقیت‌ محور و جایگاه‌ محور.
یک فرد ممکن است در آنِ واحد درگیر بیشتر از یکی از اینها یا درگیر هر سه تله باشد.

دائمی (وسواسی)

در این تله، شخص می‌ خواهد همه‌ چیز را به بهترین و بی‌ نقص‌ترین شکل نگه دارد. این افراد به جزئیات اهمیت می‌ دهند و از اینکه اشتباه کوچکی انجام دهند می‌ ترسند. اگر کارها بی‌  نقص و مرتب انجام نشود، احساس سرخوردگی و ناراحتی می‌ کنند.

موفقیت‌محور

به این تله، «اعتیاد به کار» می‌گویند. اشخاص متعلق به این تله، در شبانه‌روز بیش از 12 ساعت کار می‌کنند. هفت روز هفته را مشغول کارند و ارزش بسیار زیادی برای رسیدن به مراتب بالای موفقیت قائل هستند. حاضرند نیازهای دیگرشان را فدای این موفقیت خود کنند؛ چون باید بهترین باشند.

جایگاه‌ محور

این افراد برای کسب شهرت، مقام، ثروت یا زیبایی تلاش افراطی می‌کنند تا بتوانند به خود دروغینشان برسند. این کار به نوعی حملۀ متقابل یا تلافی حس نقص نسبت به خود یا طردشدن از جمع است. اگر دچار این تله باشید، هر کاری کنید نمی‌توانید از کارتان لذت ببرید یا احساس خوبی ندارید. اگر به معیارهای بالایی که برای خود تعیین کرده‌اید نرسید، خودتان را تنبیه می‌کنید یا احساس شرم و ناراحتی همۀ وجودتان را می‌گیرد. برای کسب قدرت، مقام، پول و جایگاه اجتماعی تلاش فراوانی می‌کنید و به هر جایگاهی برسید، آن را کافی نمی‌دانید و هیچ‌وقت احساس خوبی به خودتان ندارید.