کلینیک روانشناسی ثامن

طرحواره بازداری هیجانی

تابه‌حال برایتان اتفاق افتاده است که در زمان خشم و عصبانیت، یا ابراز شادی و خوشحالی و ... جلوی خودتان را بگیرید و نتوانید این احساسات را به خوبی بروز دهید؟ یا افرادی را دیده‌اید که چنین خصوصیتی دارند و دیگران آن‌ها را بی‌احساس و بی‌تفاوت می‌دانند؟

همه ما با طرحواره‌های ذهنی که از ابتدای کودکی و از طریق محیط آن‌ها را به دست آورده‌ایم زندگی می‌کنیم. در بسیاری از موارد این طرحواره‌های ذهنی به شکل ناسازگار و ناقص هستند که در نهایت به بروز مشکلاتی در شخصیت، افکار و رفتارهای ما می‌انجامند.

هر یک از این طرحواره‌ها دلایل و ریشه‌های مخصوص به خودشان را دارند و در شرایط گوناگونی بروز پیدا می‌کنند. بازداری هیجانی یکی از مهم‌ترین طرحواره‌هایی است که عده زیادی را به خودش گرفتار و آن‌ها از بسیاری فعالیت‌ها دور کرده است.

در این مطلب از وبلاگ افق سلامت قصد داریم شما را با طرحواره بازداری هیجانی و علائم و نشانه‌های آن آشنا کنیم. اگر دوست دارید اطلاعات بیشتری درباره طرحواره بازداری هیجانی داشته باشید و ریشه‌های تحولی آن را بدانید، در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

 

بازداری هیجانی یعنی چه؟

شاید بهتر باشد پیش از آنکه درباره طرحواره بازداری هیجانی و علائم و نشانه‌های آن صحبت کنیم، به مفهوم بازداری هیجانی بپردازیم.  بازداری هیجانی به حالتی گفته می‌شود که فرد جلوی بروز احساسات و برون‌ریزی آن‌ها را بگیرد. 

برای مثال زمانی که شما مانع از بروز بیرونی خوشحالی یا ناراحتی خودتان می‌شوید یا سعی می‌کنید که احساسات گوناگون درونی‌تان را پنهان کنید، به بازداری هیجانی روی می‌آورید. در واقع مقدار بسیار کمی از بازداری هیجانی در موقعیت‌های خاصی از زندگی بسیار طبیعی و نرمال است.

اما مواردی وجود دارد که این بازداری هیجانی به مقدار بسیار زیادی رخ می‌دهد و می‌توان باعث بروز مشکلاتی در افکار، رفتار، شخصیت و ... فرد شود و خودش را به شکل یک طرحواره ناسازگار در بزرگسالی نشان دهد.

 

تعریف طرحواره بازداری هیجانی

بهترین تعریف از طرحواره بازداری هیجانی به این شکل مطرح می‌شود:« به بازداری افراطی اعمال، احساسات و ارتباطات که به شکل خودانگیخته انجام می‌گیرد، طرحواره بازداری هیجانی می‌گویند.»

به زبان ساده فردی که این طرحواره را درون خود دارد، به یک خویشتن‌داری خودخواسته مبتلاست که باعث می‌شود جلوی ابراز هیجانات، احساسات و ... خود را بگیرد. طرحواره بازداری هیجانی در پی ترس و تلاش برای از دست ندادن و طرد نشدن از سوی دیگران یا احساس شرم و همچنین کنترل نداشتن بر تکانه‌های شخصی بروز می‌کند.

به همین دلیل اغلب کسانی که در برخورد با افراد طرحواره بازداری هیجانی قرار می‌گیرند، آن‌ها را فردی بی‌تفاوت و بی‌احساس می‌نامند که در بروز عواطف خودشان مشکل دارند.

 

مهم‌ترین ویژگی افرادی با طرحواره بازداری هیجانی 

 افرادی که با طرحواره بازداری هیجانی درون خود زندگی می‌کنند، با ویژگی‌های مشخصی شناخته می‌شوند و و رفتارهای خاصی در آن‌ها بروز می‌کند. مهم‌ترین ویژگی‌های این افراد را می‌توان در موارد زیر جست‌وجو کرد:

 

_ این افراد از حرف زدن درباره هیجانات خود به شدت اجتناب می‌کنند و از آن گریزانند. در واقع در یک محدودیت هیجانی معین زندگی می‌کنند که در آن جلوی بروز احساسات و هیجانات درونی خود را می‌گیرند. 

 

_ این افراد به جای هیجانی یا بیانگر بودن (صحبت درباره احساسات و هیجانات)، از نظر عاطفی بی‌تفاوتند و معمولا برای کنترل تمایلات پرخاشگرانه خود تلاش می‌کنند.

 

_ افرادی که با طرحواره بازداری هیجانی زندگی می‌کنند، در روابط بین فردی، خویشتن‌داری را جایگزین صمیمت می‌کنند و در واقع رابطه خود را بر پایه خویشتن‌داری بنا می‌کنند. 

 

_ آنها می‌ترسند که اگر هیجاناتشان را بروز دهند، کنترل خود را از دست بدهند و به همین دلیل با طرد یا رهاشدگی روبه‌رو شوند.

 

_ بیمارانی با این طرحواره ذهنی، از بروز هیجاناتی اجتناب می‌کنند که بهتر است بیان شود. باید گفت همه کودکان در برخورد با اطرافیان خود و برای حفظ احترام آن‌ها، از بروز برخی هیجانات جلوگیری می‌کنند. اما بیماران طرحواره بازداری هیجانی به شکل افراطی این کار را انجام می‌دهند.

 

_ این افراد آنقدر درگیر کنترل هیجانات و جلوگیری از آن‌ها هستند که در اغلب موارد فراموش می‌کنند که رفتار عادی و طبیعی چیست و قادر به تفریح کردن نیستند.

 

_ آن‌ها بیشتر در حوزه‌هایی مثل خشم، احساسات مثبت مثل خوشحالی، عشق و دوست داشتن و همچنین برانگیختگی جنسی به بازداری هیجانی روی می‌آورند و توانایی بیان آسیب‌پذیری و احساسات خود را ندارند.

 

_ تاکید این افراد بر عقلانیت است و در بیشتر موارد این کار را به صورت افراطی انجام می‌دهند.

 

_ به علت خشمی که درون آن‌ها جمع می‌شود و آن را بروز نمی‌دهند، عموما نسبت به دیگران متخاصم هستند و دلخوری دارند.

 

_ کسانی که این طرحواره را دارند، معمولا با افرادی وارد رابطه عاشقانه می‌شوند که بسیار هیجانی و تکانشی هستند! علت این اتفاق به احتمال زیاد، جنبه سالم شخصیت آن‌ها و تمایل برای ظهور کودک خودانگیخته درونی‌شان است.